Öncelikle, en baştan söyleyeyim, Birleşik Krallık dağılmıyor. Henüz…
Ortalık sakin. Hatta bu konunun neden Türkiye’de İngiltere’de olduğundan daha fazla ses getirdiği ayrı bir haber konusu olmalı.
Peki Cardiff’te ne oldu?
Birleşik Krallık dağılıyor mu sorusunu gündeme taşıyan gelişme Cardiff Deklarasyonu’ydu. Burada bir parantez açalım ve Birleşik Krallık’ın İngiltere, İskoçya, Kuzey İrlanda ve Galler’den oluştuğunu okuyucularımıza hatırlatalım. 14 Eylül’de İskoçya (SNP lideri John Swinney), Kuzey İrlanda (Sinn Féin lideri Michelle O’Neill ve parti başkanı Mary Lou McDonald) ve Galler’in (Plaid Cymru lideri Rhun ap Iorwerth) milliyetçi liderleri Galler’in başkenti Cardiff’te bir araya gelerek üç ülkenin kendi kaderini tayin etme ve bağımsızlık hakkını ilan ettiler.
Neden önemli?
Aslında bu ülkeler uzun süredir Londra’nın izlediği politikalardan memnun değiller. Ekonomik kalkınma, kaynak dağılımı ve uluslararası entegrasyon (AB ile ilişkiler) gibi konularda çıkarları ayrışıyor. Cardiff’te alınan karar sembolik açıdan önemli. Çünkü ilk kez bu ülkelerin ortak bir cephe oluşturduğunu görüyoruz. Üç ülkede de milliyetçi liderler iktidarda.
Bu açıklama ne gibi sonuçlar doğurur derseniz? Öncelikle bu karar, Birleşik Krallık’ı doğrudan çözülmeye götürmez. Bağımsızlık kararının referanduma sunulması dahi İngiltere Parlamentosu’nun kararına bağlı. Burada bir tek Kuzey İrlanda 1998 tarihli Hayırlı Cuma Anlaşması kapsamında ayrıcalıklı bir yere sahip. Kamuoyunda referandum talebi oluştuğu takdirde Londra tarafından reddedilemez.
Hafızaları tazelemek gerekirse, 2014’te İskoçya’da yapılan referandumda halkın %55’i Birleşik Krallık’a bağlı kalmaktan yana oy kullanmıştı. Yapılan güncel kamuoyu araştırmaları da bu üç ülkede bağımsızlık isteyenlerin oranının halen azınlıkta kaldığını gösteriyor.
Diyelim ki, Başbakan Andy Burnham referanduma geçit verdi ve referandumlardan ayrılık yönünde karar çıktı. Böyle bir durumda dahi yetki devrinin müzakere edileceği uzun bir geçiş süreci olması gerekir. Yani Birleşik Krallık’a kısa vadede varoluşsal bir tehdit yok.
Zamanlama manidar
Ama burada asıl düşündürücü olan Cardiff Deklarasyonu’nun zamanlaması. Bu açıklamanın hemen öncesinde ABD Başkanı Donald Trump İrlanda’daydı ve ziyareti sırasında skandal yorumlarda bulundu: “İrlanda’nın birleşmesini görmeyi çok isterim. İngilizlerin bu konuda söyleyecekleri şeyler olacaktır, ama bence birleşmesi çok iyi olur,” diyen Trump’ın sözlerinin Londra’da nasıl yankı bulduğunu tahmin etmek güç değil. Ne var ki, sağı solu belli olmayan ABD başkanını hiçbir lider karşısına almak istemediğinden, göreve yeni gelmiş olan İşçi Partili Başbakan Andy Burnham da sitemi anlamamazlıktan gelerek savuşturmayı seçti. Ancak tarihsel olarak birbirleriyle yakın bağlara sahip iki müttefik ülkeden birinin diğerinin içişlerine böylesine açıktan müdahale edişinin yarattığı rahatsızlık basına yansıdı.
ABD-İngiltere ilişkilerinin Trump’ın başkanlığı döneminde çalkantılı bir seyir izliyor oluşunun nedenleri ayrı bir yazıyı hak ediyor. Ancak Burnham’ın selefi Keir Starmer’ı da defalarca hedef alan Trump’ın son açıklamalarının devamı gelecek gibi görünüyor.
Gerçek sorun: Ekonomi
Birleşik Krallık’ın dağılma riskine geri dönersek, ülkenin geleceğini ipotek altına alan başlıca sorunun ekonomik durgunluk olduğunu söylemek yanlış olmaz. Ard arda gelen hükümet değişikliklerine rağmen yapısal sorunlar aşılamıyor. Kaynaklar kısıtlı. Kaynak bekleyen altyapı çalışmalarının (demiryolu, konut, baraj yapımı gibi) bir kısmı askıda. Ülkenin en büyük altyapı projesi olan HS2 yüksek hızlı tren hattının maliyet artışları ve bütçe yetersizliği nedeniyle Londra-Manchester etabının iptal edilip kısaltıldı.
Sağlık sektörü ve eğitim yeniden yapılandırılmayı bekliyor. NHS (Ulusal Sağlık Sistemi) bekleme listelerindeki hasta sayısı tarihi rekorlar kırarak 7 buçuk milyonun üzerine çıkmış durumda; acil servislerde saatlerce süren bekleme süreleri ve doktor/hemşire grevleri sistemi kilitliyor. Eğitimde ise RAAC (güçlendirilmiş otoklavlanmış hücresel beton) adı verilen çökme riski taşıyan kalitesiz malzeme nedeniyle yüzlerce okul binası güvenlik gerekçesiyle kapatıldı veya acil tadilata alındı; bu durum binlerce öğrencinin eğitimini aksatmakta.
Konut sorunu ise bir başka kanayan yara. Ülke genelinde kronikleşen arz eksikliği nedeniyle hem kira hem de ev fiyatları rekor seviyelere ulaştı. Sosyal konut (council house) bekleme listelerinde 1 milyondan fazla aile yer alırken, özellikle genç nesil ve dar gelirli kesim için barınma hakkı giderek ulaşılmaz bir lükse dönüşüyor.
Uluslararası konjonktürün olumsuz etkisi
İngiltere ekonomisi, devam eden küresel çatışmaların (Ukrayna-Rusya savaşı ve Orta Doğu’da tırmanan İran-ABD-İsrail gerilimi) tetiklediği yüksek enerji fiyatlarından da doğrudan darbe alıyor. Elektrik üretiminde ve konut ısınmasında büyük oranda doğal gaza bağımlı olduğu için küresel enerji piyasalarındaki her çalkantı doğrudan hanehalkı faturalarına ve üretim maliyetlerine yansıyor. Bütçe Sorumluluğu Ofisi- Office for Budget Responsibility (OBR)'ye verilerine göre çatışmalar devam ettiği takdirde, Ocak 2027 itibariyle doğalgaz faturalarında %25'lik artış bekleniyor.Bu durum bir yandan vatandaşı hayat pahalılığı kriziyle baş başa bırakıyor, diğer yandan sanayi sektörünün rekabet gücünü zayıflatıyor.
Enerji şokunun etkileri yalnızca bireysel bütçelerle sınırlı değil. Kamu kaynaklarının üzerindeki baskı devasa altyapı ve kamu hizmeti yatırımlarının ertelenmesine yol açıyor.Kasım 2026 itibariyle, İngiltere Merkez Bankası artan enerji maliyetinin %3.5'a dayanan enflasyon üzerinde yarattığı baskıyı kontrol altına almak için faiz oranını %4'e yükselttiğini duyurdu. Enerji fiyatlarının yüksek seyri dalga dalga tüm ekonomiye yayılarak hem ekonomik büyümeyi durma noktasına getiriyor hem de Londra’nın çevre bölgelere ayırabileceği finansal hareket alanını iyice daraltıyor.
Tüm bu gelişmeler ışığında Burnham hükümeti mevcut sorunlara kapsayıcı çözümler getiremediği takdirde, Cardiff Deklarasyonu altına imza koyan ülkelerden daha sert eleştiriler gelmesini bekleyebiliriz. Ancak halihazırda Cardiff’den çıkan karar dağılma yönünde bir işaret olmaktan çok, İskoçya, Galler ve Kuzey İrlanda’nın ekonomik kaynaklar konusunda Londra’yla yapılacak pazarlıklarda kullanacağı uygun bir koz gibi görünüyor. Bu da, Birleşik Krallık’ın mücadele etmesi gereken sorunlarına bir katman daha eklendiği anlamına geliyor.