“Ateş olmayan yerden duman çıkmaz” misali, gelin İngiltere’deki erken seçim söylentilerine yakından bakalım.

Bugüne dek erken seçim iddiaları hep muhalefet kanadından geldi. Liberal Demokratlar işi biraz abartıp geçtiğimiz hafta “Noel’den önce erken seçim ilanı bekliyoruz” diyerek bir de tarih ortaya attılar: 10 Aralık. Elbette bu kadar yakın bir tarihte seçim düzenlenmesi teknik açıdan imkânsız. Ancak bu kadar kesin bir dille yapılan açıklama kamuoyunun dikkatini çekti. Aşırı sağcı Reform Partisi ise biraz daha temkinli davranarak ilkbaharda yapılacak erken seçime hazırlandıklarını duyurdu. Başbakan Andy Burnham iddiaları ısrarla yalanlamaya devam ediyor.

Makerfield zaferinden başbakanlık koltuğuna

Makerfield’deki ara seçim galibiyetinin ardından Keir Starmer’ı istifaya zorlayıp Temmuz ayında başbakanlık koltuğuna oturan Andy Burnham’ın kamuoyu desteği olumlu bir seyir izliyor. YouGov anketlerine göre onay oranı yüzde 33 ile diğer parti liderlerine kıyasla yüksek bir düzeyde. Normal şartlarda İngiltere’de bir sonraki seçimlerin 2029’da yapılması bekleniyor. Bu arada Netflix’te yayınlanan Diplomat dizisinin senaristinin bile İngiltere’de bir başbakanın 5 sene görevde kalmasını gerçekçi bulmayarak karaktere istifa rolü yazması manidar tabii. Yine de İşçi Partisi 2024 seçimlerinden elde ettiği zafer sayesinde bugün parlamentoda 404 sandalye ile üstünlüğü elinde bulunduruyor. Öyleyse nereden çıkıyor bu söylentiler?

Bütçe paketi seçim yatırımı mıydı?

Burnham’ın erken seçim düşündüğünü iddia edenler, gerekçe olarak başbakanın 28 Ekim bütçesini öne sürüyor. Banka kârlarına getirilen verginin düşük tutulması, sosyal ödeneklere dokunulmaması ve hane halklarına yönelik 100 sterlinlik akaryakıt yardımı gibi jestler, kısa vadeli bir seçim yatırımı olarak görülüyor. Buna göre, bütçenin İşçi Partisi’nin ne iş çevrelerinin ne de orta sınıfın desteğini kaybetmeyeceği şekilde tasarlanmış olması, başbakanın erken seçim planına hizmet ediyor. Burnham, çözümsüz kalan sorunlara neşter atmak yerine zor kararları erteleyerek zaman kazanıyor.

Yakından baktığımızda, İşçi Partisi kurmayları arasında derinleşen görüş ayrılıkları olduğunu ve bunun basına yansıdığını görüyoruz. Heathrow’a yapılacak yeni pist konusunda başbakan çekince koyarken, Maliye Bakanı John Healey’nin projeye destek verdiği basına sızmıştı. Benzer şekilde, göçmenlerin kalıcı oturum izni düzenlemeleri konusunda Burnham’ın İçişleri Bakanı Shabana Mahmood’la bir ara yol bulma çabasına girdiği biliniyor. Ama bunlar aşılamayacak sorunlar değil. Asıl dikenli konu Brexit.

Brexit yeniden gündem

Geçtiğimiz hafta verdiği bir röportajda, Healey’nin “Ömrüm vefa ettiği müddetçe AB’ye dönüşümüzü görmeyiz” mealindeki açıklamasının ardından Burnham, kabinedeki bakanlardan kendisine danışmadan AB ile ilişkiler konusunda basına konuşmamalarını istedi. Healey’nin 2016 Brexit referandumunda AB’den ayrılmak isteyen kampta yer aldığını biliyoruz. Bakan, Brexit’in İngiltere’ye zarar verdiği görüşüne kısmen katılsa da statükonun korunmasından yana. Bu sebeple AB’ye geri dönüşün altyapısını hazırlayan Burnham’la ayrışıyorlar. Doğrusu, erken seçim söylentileri bir taraftan AB’yle ilişkiler konusunun gelecek seçimin ana teması olmasından rahatsızlık duyanların sadece Healey ile sınırlı olmadığını düşündürüyor.

Balayı evresi henüz sürerken ve aşırı sağ partiler skandallarla sarsılmışken, Burnham erken seçimden zaferle çıkma ihtimalini hesaplıyor olabilir. Özellikle aşırı sağcı Reform Partisi, önce bağış skandalı, ardından parti üyelerinin kendi aralarındaki ırkçı yorumların basına sızması neticesinde ciddi bir darbe aldı. Ona rakip kurulan Restore Britain Partisi ise henüz çok yeni ve teşkilat ağının yapılanması için zamana ihtiyacı var. Bu durum İşçi Partisi’nin aşırı sağa kaybettiği oyları geri kazanması için ciddi bir fırsat yaratıyor.

Erken seçim ama ne zaman?

Bu gelişmeleri alt alta koyduğumuzda, Burnham’ın genel seçim galibiyetinden alacağı meşruiyetle liderlik konumunu pekiştirmeyi ve görev süresini uzatmayı hesaplıyor olması muhtemel. Burnham’ın İşçi Partisi’nin 2024 seçim manifestosundaki vaatlerinden kurtulması, hedeflediği politikaları daha cesur şekilde uygulamaya koyması açısından kendisine manevra alanı kazandıracaktır. Böylelikle “tutarsızlık” yaftasından da kurtulmuş olur.

Ancak hayatta her konuda olduğu gibi, siyasette de başarı, planlama kadar doğru zamanlamaya da bağlı. Başbakanın erken seçimden birtakım kazanımlar elde edecek olması, bu yönde hemen harekete geçeceği anlamına gelmiyor. Bu bakımdan, erken seçim söylentilerinin bir nevi nabız yoklama maksadıyla İşçi Partisi içinden sızdırılıyor olabileceği ihtimalini de göz ardı etmeyelim. Görevdeki 100. gününü yeni doldurmuş bir başbakanın, koltuğuna iyice yerleştikten ve kamuoyunda ibre olumludan stabil duruma geçtikten sonra erken seçim kartını oynaması daha akla yatkın görünüyor.

Elbette tüm bu öngörüler ülke ekonomisini zorlayan dış politika gelişmelerinden, Ortadoğu ve Ukrayna’da süregelen çatışmaların etkisinden bağımsız değerlendirilmemeli. Halkın bütçe planında sunulan geçici önlemlerin hayat pahalılığına çare olmadığını hissettiği noktada—ki ABD-İran arasında savaş devam ederse Ocak 2027’den itibaren doğalgaz ve elektrik faturaları iyice el yakacak—homurtular yükselmeye başlayacaktır. İşte o zaman önümüzde değerlendireceğimiz daha net sinyaller olacağını düşünüyorum.

Burnham, her ne kadar yazın göreve gelmiş olsa da, masaldaki ağustos böceği gibi davranmayıp önümüzdeki uzun ve soğuk kış mevsimine adeta karınca gibi hazırlık yapıyor.