İngiltere’nin havasından ve mutfağından daha kötü nesi var diye sorarsanız, cevabım sağlık sistemi olur. Bunu söylediğimde, “İstanbul’da yaşarken kaç kere devlet hastanesine gittin ki?” eleştirilerini çok alıyorum. 

Evet, İstanbul’da özel sağlık hizmetlerine erişimi olan ayrıcalıklı bir sınıfa mensup olduğum gerçeğini yadsıyamam. Ama gerek kendim gerek akrabalarım için devlet hastanesine gitmişliğim yok değil… Randevu süreçleri ağır ilerlese de sonunda doktor görmeniz, hatta alanında isim yapmış bir doktora muayene olmanız bile mümkün. 

İngiltere’nin ulusal sağlık sistemi NHS’te ise doktora muayene olmak bir ayrıcalık. Sistem adeta sizin parasetamolle ne kadar uzun süre hayatta kalacağınızı test etmek üzerine kurulu. Hasta olduğunuzda randevu almanız engelli koşu gibi. Güya hayatı kolaylaştırmak adına online randevu alabileceğiniz uygulamayı kullanırsanız, size aylar sonrasına-kırkınızın çıkmasına yakın bir tarihe- randevu veriyor. Ama benim süreyi biraz daha kısaltabilmenin yıllar içinde keşfettiğim kestirme bir yolu var: Kayıtlı olduğum GP’ye - bizdeki aile hekimliği gibi düşünün - gidip resepsiyon görevlisine “Ölüyorum, yardım edin!” nidasıyla kendimi acındırmak. O zaman şanslıysanız,  o hafta iptal randevu varsa size telefonla görüşme ya da  yüz yüze randevu ayarlıyorlar. 

Bu telefonla randevular da dostlar alışverişte görsün cinsinden. Bir keresinde oğlumun boğazına balık kılçığı batmıştı. Kendisi yutkunurken acı hissediyor ama aynada bir şey görünmediğinden sebebini anlayamıyordu. Neyse… GP’den randevu talep ettik. İki gün sonraya telefon görüşmesi ayarladılar. Ama oğlum kıvranıyor arada. Sonunda baktım olacak gibi değil; bir özel kliniğe, KBB hekimine götürdüm. Doktor aletlerle bakınca kılçığı gördü tabii ve çekti çıkardı. GP’nin telefon randevusunu beklemiş olsak kılçık orada kalacak, hatta belki iltihap kapacaktı. 

İkna olmadıysanız, Türkiye’deki sağlık sistemini neden öpüp başınızda taşımanız gerektiğine dair bir not daha ekleyeyim: İngiltere’de anlattığım tüm bu randevu süreci sonunda muayene olduğunuz kişinin doktor değil de hemşire çıkması mümkün. Başıma geldiği için söylüyorum. Yanlış teşhis konulması neticesinde şikâyetim artınca, ertesi gün gidip konuyu rapor etmek istediğimi söyledim. O zaman öğrenmiştim. 

Peki ama neden böyle derseniz? Nüfus yaşlanıyor, hasta çok. Talep yüksek, yeterli eleman yok. Brexit sonrası Avrupalı çalışanlar ülkelerine döndü. Yerine gelen yabancıların oturum izinleriyle habire oynuyorlar. Bir yandan, ekonomik kaynaklar kısıtlı. Hastane binaları köhne, aletler eski. Altyapıyı yenileyemiyorlar. Ama eşitlik sağlamak adına sağlık sektörünün özelleştirilmesine de karşı çıkıyorlar. Bu durumun eşitlik sağladığına katılıyorum. Zengini ve fakiri, hepimizi çaresizlikte eşitliyor. 

Mesela, diyelim ki İngiltere’de gece yarısı bir sağlık sorunu yaşadınız. Ücretini karşılamayı göze alsanız dahi özel bir sağlık kurumunda tedavi göremiyorsunuz. Kapalılar çünkü. Evet, aynen öyle. Ofis saatleri sona erince özel hastane ve kliniklerin acil servisleri kapanıyor. Sadece hastanede yatan hastalara bakım hizmeti veriyorlar. Acil hastalar devlet hastanelerine sevk ediliyor. Süreç nasıl işliyor derseniz… Erkeklerin askerlik, kadınların doğum hikâyeleri bitmezmiş derler. Bendeki NHS hikâyeleri de o misal. Gelin bir tane daha anlatayım: 

Yakın bir arkadaşım geçen kış gece yarısı kalp krizi şüphesiyle ambulansla devlet hastanesine gidiyor. Dosya açıyorlar. Şikâyetleri not ediliyor. Bir sedyeye yatırılmış şekilde başka hastalarla birlikte bir odaya alınıyor. Yarım saat geçiyor, gelen giden yok. Bir saat oluyor. Meraklanıp soruyorlar; “Birazdan sıranız gelecek,” deniliyor. Bilinci açık diye telaş etmediklerini düşünüyorum. Endişe derecelerinin bizden çok farklı olduğunu birazdan anlatacağım. Neyse, uzun bir süre sonunda bir başka hemşire gelip yeniden kayıt alınca anlıyorlar ki nöbetçi doktorların vardiya değişimine denk gelmişler ve arkadaşımın dosyası kaybolmuş. Kendisini hastaneye geldiği ana kıyasla bir tık iyi hisseden arkadaşım da “Sabahın üçünde evime gidip yatayım, yarın özel hastaneye giderim,” diyerek ayrılıyor. 

Ama durun. Benim NHS’le ilk tanışmamı daha duymadınız. 2020 kışı. Doktora tezimi teslim etme aşamasındayım. Çok uzun süre masa başında oturmaktan belim fena halde tutuk. Sağ bacağım uyuşmaya başlayınca “Bu işin sonu kötü,” diyerek taktım maskemi. Covid’se Covid. Tuttum acil servisin yolunu. Tıklım tıklım odada en az 2,5 saat rahat beklemişimdir. Nihayet bir uzman beni kabul etti. Aksanı ve görünüşü Magna Carta’dan beri İngiltere’de yaşamadığını ele veriyordu. Neyse, durumumu anlattım ve MR için sevk istedim. Ne dese beğenirsiniz: “Sizi MR’a ancak altınıza işediğiniz takdirde sevk edebilirim.” Bir vakanın ciddi kabul edilme kriteri bu, anlayacağınız. 

Kısa bir durum değerlendirmesi yapıp soğuk kış günü altıma kaçırmış gibi yapmanın iyi bir fikir olmadığına karar vererek hemşehrilik bağları üzerinden yürümeyi denedim. Birkaç sorudan sonra Iraklı olduğunu öğrendim. “Ay, şöyle komşuyuz, aynı coğrafyanın insanıyız, mutfaklarımız da ne yakın!” derken “Doktor, doğru söyle, sakat kalır mıyım?” diye eğip bükmeden sordum. “Korkma! Bu sinir sıkışması gibi duruyor; sana bir tane ilaç veriyorum,” dedi. Ben kutu falan verecek diye beklerken, ilaç kutusundan bir film çıkardı ve o filmin içinden bir tableti de ayrı bir plastik kutunun içine koydu. Yakından baktım: Voltaren. “Neden bir tane?” diye sordum. “Fazlasını yazmaya iznimiz yok. Hem bu işinizi görür,” dedi. Türkiye’den gelirken yanımda 2 kutu yedek getirdiğimi söylemeden, teşekkür ederek yanından ayrıldım. 

Şimdi soracaksınız… “Hiç olumlu bir şey olmuyor mu?” Yok, hakkını yemeyelim. İşçi Partisi hükümeti geçen sene devrim niteliğinde bir karar aldı. Artık bazı ilaçları gidip eczaneye yazdırabiliyorsunuz. Onun için de randevu almanız gerekiyor tabii. Bu yeni adım, hiç değilse bizi her yaz sonu Türkiye’den dönüşte ilaç kaçakçısı gibi seyahat etmekten bir nebze kurtardı diyebilirim. Yine de koşullar, İngiltere’de hasta olmamak için insanüstü bir gayret göstermemiz gerektiği gerçeğini değiştirmiyor.