Eski bir okul arkadaşımla yıllar sonra karşı karşıya oturduk geçenlerde. Birbirini çocukluktan tanıyan o insanlara özgü, filtresiz bir iletişimle kaçırdığımız zamanların muhasebesini yapıyoruz. Mezun olduğumuz yıl, yazlıkta tenis oynadığım o çocuk artık ünlü bir oyuncu. Oturduğumuz mekânda masamıza servis verebilmek için herkes pervane. Benim içinse o hâlâ koridorda sataştığım okul arkadaşım. 

Nefes almadan anlatıyoruz, liseden sonra araya giren hayat bize ne getirdi, ne götürdü. Bir ara laf terapiye geliyor. “Ben çok fayda gördüm,” diyor. Şöhreti yeni yakaladığı zamanlarda sosyal medyanın da sağladığı erişilebilirlikle üzerine nasıl “kadın yağmaya” başladığından bahsediyor. “İnanmazsın, kızlar daha merhaba dedikten sonra hemen vücutlarının en mahrem yerlerinin fotoğrafını yolluyorlar. E merakım sönüyor o anda. Buluşmanın ne gereği var, göreceğimi görmüşüm,” diyor. 

Erişilebilirlik çağı

Eve dönerken bu söylediğini düşünüyorum arabada. O sırada The Marvelettes’ın meşhur Mr. Postman şarkısı çalıyor, Carpenters yorumuyla. Hani sevdiğinden mektup bekleyen genç kızın postacıya seslendiği... Sevdiğimizden tek tuşla anında haber alabildiğimiz bir dönemde romantik ilişkilerin çıkmaza girmesi sizce de ironik değil mi? En azından kadınların şikâyeti bu yönde. Yoksa ghosting ve benzeri terimler pıtrak gibi çoğalmazdı sanırım. 

Flört sahasını —büyük ölçüde özgürleşmek umuduyla— erken evlenerek terk etmiş biri olarak, benim zamanımın (bu da insana dinozor gibi hissettiren bir ifade) en samimiyetsiz bulduğum ilkesi “göstereceksin ama vermeyeceksin”di. Aksi halde alacağını alan, çeker giderdi. Merakı canlı, kendini karşı cinsin gözünde kıymetli kılmanın tek yolunun bu olduğu öğretilirdi, genç kızlara. Cinselliği yaşamanın erkeklere hak sayılırken, kadınlardan esirgenir oluşuna anlam veremezdim ve tepki duyardım. Sağlıklı bir birlikteliğin cinsel uyumla tamamlandığına inandığımdan, bu dayatmanın yıllar içinde gençler üzerindeki etkisini yitirmiş olmasına seviniyorum. 

Çevirimiçi İlişkiler

Ancak yerini alan etkileşimin özgürlüğe ve mutluluğa tam anlamıyla hizmet ettiğinden emin değilim. Aksine, dijital iletişimin karşılıklı olarak muhafaza edilmesi gereken o özel alanı istila ederek ilişkilere zarar verdiğini düşünüyorum. Nasıl mı? Şöyle hafızamızı geriye dönük yoklayalım. Postacıdan mektup beklenen veya evin kablolu hattından arayan sevgiliyle paralelde anne ya da babanızın dinliyor olabileceği tedirginliğiyle konuştuğumuz zamanları romantize edecek değilim. Ama o bekleme kısmı, bir parça da olsa çekici değil miydi sizce? İlgi duyduğunuz kişiyi yakından tanıma arzusu, gününü nerede ve nasıl geçirdiğini öğrenmek, mümkün olan ilk fırsatta sesini duyabilmek… Şimdi cebimizdeki telefon kadar yakınız birbirimize, ama bu, kurulan diyaloğun samimiyetini ya da sağlamlığını garanti etmiyor. 

Akıllı telefon çağında, numaralar alınıp verildikten sonra elde edilen erişilebilirlik, ilişkiyi çiftlerin birbirlerini tanımalarına fırsat vermeden adeta “mikrodalga” hızında pişiriyor, özensizce. Taze hevesle hızlanan o mesaj trafiği çoğu zaman yanlış anlamalara yol açabildiği gibi sağlıksız bir bağımlılık gelişmesine de sebep oluyor. Cevap verdi ama geç cevap verdi. Bu sabah “günaydın!” demedi. Neden demedi? Aa, bak, sohbeti gizli ayara almış gibi... 

Yeni tanıştığımız birini, aramızdaki bağı resmiyete kavuşturmak amacıyla, kullandığımız çeşitli uygulamalarla tek tuşla eklerken, o kişiye aslında özel alanımızı açtığımızı unutuyoruz. Ailemiz, arkadaşlarımız, günlük rutinimiz, anılarımız dahil, sosyal medyada paylaştıklarımızla hayatımızın ince detaylarını önüne sermiş oluyoruz. İlişki yürümediğinde, bu kez taraflar birbirlerini hayatlarından nasıl uzaklaştıracaklarının yaratıcı (ve en az hırpalayıcı) yollarını arar hale geliyor. Ama asıl sorun bununla da sınırlı değil. 

Cüretkârlık Yarışı ve Görsel Tatmin

Bana kalırsa, akıllı telefonların kamera özellikleri, ilişkinin tonunu ve yönünü etkileyerek özgürlük kisvesi altında kadınları cüretkârlık yarışına davet ediyor. Erkeklerin dokunarak keşfetmenin önüne geçen görsel tatmin ihtiyacı, kadınların karşı cinsi etkileme arzusuyla birleşince, aradaki etkileşimi pornografik bir performansa indirgiyor. Gizemi öldürmesi bir yana, başa çok büyük dertler açabildiğini duyuyoruz. Fotoğraflarla yapılan şantajlar, deepfake’le kurgulanan intikam videoları… Var bunlar. Her kadın beğenilmek, arzulanmak ister elbette, ama kendime şunu sormadan edemiyorum: Ya baştan çıkarma amacıyla ortaya atılan görsel içerikler ilişkiyi sabote ediyorsa? Erişilebilirliğin dozunu kısmak bir alternatif olabilir mi?

Bir iştah açıcı olarak beklemek

Baştan çıkarma bir sanatsa, ki böyle olmalı, bu sanatı besleyen sacayaklarından biri hayal gücü. Hayal gücünü coşturan ise kavuşmaya dair beklentidir, kanımca. Hazır “Çıkma teklifi geri gelsin” çağrıları yapılırken, göstermenin ayarı kaçırıldığında ilişkilerdeki alevi körükleyeceğine, söndürüyor olabileceği ihtimalini pas geçmeyelim derim. En azından arkadaşımın o günkü itirafından benim çıkardığım sonuç bu. 

Kavuşma anı gelip çattığında, gömleğin düğmelerini koparıp açmak bir tercihtir. Ama ilikleri sırayla, yavaş yavaş çözmenin etkisi başkadır.