Eşyalarla aranız nasıldır? Hiçbir şeyi atmaya kıyamayıp saklayanlardan mısınız yoksa kullan-at’çılardan mı? Gözünüz gibi baktığınız bir koleksiyonunuz var mı mesela? Kitap olabilir, kartpostal olabilir, maket olabilir, siz söyleyin… Sizden sonra sahiplenecek elin aynı özenle bakıp bakmayacağını düşündüğünüz oluyor mu hiç? Ya da eskiciye gittiği takdirde ederinin kaç olacağını?... Peki, bir eşyanın değerini fiyat etiketiyle ölçebilir miyiz sahiden? 

Bir yakının kaybı ardından insanın en çok sınandığı anlardan biri o kişiye ait eşyaları toplamaktır. Çünkü bu yalnızca bir tasnif işi olmaktan öte sizi anılarınızı elekten geçirmeye zorlayan bir deneyimdir. Pahada önem taşımayan bir nesne sizin geçmişinize ait iyi veya kötü bir anının başrol oyuncusu olabilir. Tıpkı, fanusunu kırıp da ilk ve son dayağımı yediğim o abajur, üzerindeki flamenko dansçısının resmine bakıp hayallere daldığım soluk bir çift kastanyet veya çocukken yaklaşmama müsaade edilmeyen pikap gibi… 

Çekmecedeki Fotoğraflar ve Bir Düğme Kutusu

Bana ikinci bir anne olan anneannemi kaybettiğimde, ruhen darmadağın bir şekilde benden daha dağınık haldeki evi toparlamaya gittiğim günü hatırlıyorum. Evde çok değerli parçalar olmasına rağmen ilk iş olarak fotoğrafları sakladığını bildiğim çekmeceye yönelmiştim. Ve hepsini toplamıştım. Evden çıkarken yanımda götürdüğüm bir diğer şey, garip gelebilir ama, düğme kutusuydu. 

Eskiden, eve hasta bakmaya gidilen zamanlarda, doktorların taşıdıklarına benzer üstten metal klipsli siyah deri bir çanta içinde saklardı düğmeleri. Güzel dikiş dikerdi anneannem. O dikiş dikerken, ben de çantanın içindeki düğmelerle oynardım. Tablet öncesi çağda çocuk olmak, oyununu da oyuncağını da kendi hayal gücünle yaratmak demekti. Birbirinden farklı şekil ve göz alıcı renklerde düğmeleri vardı. O gün dolabı açıp da çantayı bulduğumda, halının üzerinde oturup oyun oynayan o kız çocuğu oluvermiştim birden. Ben almasam, muhtemelen çöpe atılıp gidecekti. Değersiz gibi görünen o eşya benim için paha biçilmezdi. 

Sahneden Yansıyan Aile Bağları

Tam da bu yüzden, bir süre önce Londra’da seyrettiğim Arthur Miller’ın Bedel oyunu beni doğrudan o güne, anneannemin dolabının önüne götürdü. Sahnede izlediğim hikaye, bir eşyanın üzerindeki fiyat etiketi ile kalbimizdeki değeri arasındaki o derin uçurumu yeniden hatırlattı bana. 

Oyun, babalarının ölümü ardından tam 16 yıl sonra kentsel dönüşümle yıkılacak olan evin eşyalarını satmak üzere iki kardeşin buluşmasını konu ediyor. Eşyalara fiyat biçmesi için işinin ehli, kurnaz ve insan sarrafı bir eskici olan Gregory Solomon’ı çağırıyorlar. Solomon mobilyaları incelerken, aile üyeleri de nesneler üzerinden geçmişin muhasebesine girişiyor. 

Bir sahnede kardeşlerden büyük olanı Victor, mobilyalar arasında çocukken kendi yaptığı amatör radyoyu buluyor. Bilime ilgisine rağmen okuyamadığını, 1929 buhranında mal varlığını kaybeden babasına bakabilmek için polisliği seçtiğini öğreniyoruz. Ailesi için yaptığı fedakârlığın altında ezilen Victor’un hesapsızca sarıldığı o el yapımı radyo veya iki kardeşin ilişkisi henüz gölgelenmeden önce birlikte oynadıkları eskrim eldivenleri, tıpkı benim anneannemin düğme kutusu gibi birer nesne olmaktan çıkıp geçmişin canlı birer tanığına dönüşüyor. 

Duygusal Bagajlarla Vedalaşmak

Üst üste mobilyaların yığıldığı o sahneye bakarken, insanı görsel olarak yoran eşya kalabalığının sadece bir dekor olmadığını hissettim. O yığın, aile bireylerinin yıllarca sırtlarında taşıdıkları duygusal bagajın ta kendisiydi. 

Günün sonunda, pazarlık jargonlarıyla kârını katlayan eskici Solomon maddi anlamda kazançlı çıkan tek kişi oldu. Kardeşler ise eşyaların satışından elde ettikleri para karşılığında, geçmişte yaptıkları seçimlerin bedeliyle yüzleşmek zorunda kaldılar. Oyunun orijinal ismi olan *"The Price"*ın Türkçe’ye "Fiyat" yerine "Bedel" olarak çevrilmesi de belki bu yüzleşmeye vurgu yapmak içindi. 

Eşyalarla vedalaşmak, aslında geçmişin hangi anılarını saklamak, hangileriyle barışıp artık geride bırakmak istediğin sorusunu da beraberinde getiriyor. Oyunun sonunda Victor’un evin belki de maddi olarak en değerli eşyası olan arp yerine feda edilmiş gençliğini simgeleyen eskrim eldivenlerini almayı seçmesi, Miller’ın vermek istediği en yalın mesajdı belki de. Eşyaya anlam katan yaşanmışlıkların asla fiyatlandırılamayacağını anlatmaya çalışıyordu. 

Her ne kadar çocuklarıma çöp ev bırakmak istemesem de, sanırım yaşadığım müddetçe düğme kutuma sahip çıkacağım. Maddi ederinden bağımsız, sırf içimdeki o küçük kız çocuğuyla bağ kurmama aracı olduğu için...