Uçakta en büyük sorun ağlayan bebekler mi? Belki de asıl mesele, daralan koltuk aralarında kaybettiğimiz ortak yaşam kültürü. Kabin memurlarının tanıklıkları ve yolcuların görünmeyen hikâyeleri eşliğinde, bulutların üzerinde nezaketin neden türbülansa girdiğini sorgulayan bir yolculuğa çıkıyoruz.

Sizin de yaşarken halinize gülemeyecek kadar gerildiğiniz, ama bir absürt komedi filminde izleseniz kahkahanızı esirgemeyeceğiniz türden bir uçak yolculuğunuz olmuştur mutlaka. Yanlış yolcunun yanına düştüyseniz, toplu seyahatler müthiş bir ızdıraba dönüşebilir. Yol bitmek bilmez. Hele uçaktaysanız, köşede müsait bir yerde ineyim deme lüksünüz de yoktur. Varış süresine dek kaderinize razı olursunuz.

Şarkıcı Cenk Eren’in uçakta ağlayan çocuklardan şikayet ederek havayolu şirketlerine çocuksuz uçuş önerisi getirdiği sosyal medya paylaşımı, geçen haftalarda epey tartışıldı.

Doğası gereği, hayatta kalabilmek için en tiz seslerle donatılmış insan yavrusunun ağlaması, kendi bebeğiniz bile olsa, tahammül sınırlarını zorlayan bir frekansa sahip.

Ortak alanlarda bu sese maruz kalmanın seyahat gerginliğini tırmandırdığı görüşüne katılıyorum. Ancak uçak seyahatlerinde gerçekten tek sorunumuz ağlayan bebekler mi? Gelin, çuvaldızı biraz da biz yetişkinlere batıralım ve zihnimizde bir yolculuğa çıkalım.

Zamana karşı yarış: Uçağa yetişmek

Bavullar kapının yanına dizildi. Evde son kontroller yapılıyor: Çiçekler sulandı, çöpler atıldı, fişler çekildi, açık kalan ışık yok… Bir elinizde valiz, diğerinde telefon, kapıda aracı beklerken bir yandan da trafiği kontrol ediyorsunuz.

Kronometre çoktan çalışmaya başladı, her şey o uçağa vaktinde yetişmek için...

Uçakla seyahat, mesafeleri kısaltsa da uçuş korkusu olmayan biri için bile baştan aşağı stresli bir deneyimdir. Çünkü diğer ulaşım araçlarına kıyasla detaylı bir planlama gerektirir. Valizin ağırlığından evden çıkış saatinize kadar her şeyi hesaplamak zorundasınızdır.

Havaalanına vardığınızda ise güvenlik kuyrukları, check-in sıraları, yurtdışına gidiyorsanız ek olarak harç pulu ve pasaport kontrolüyle sabrınız iyice sınanır.

Diyelim ki tüm bu engelleri aştınız ve uçağın biniş kapısına vaktinde vardınız. Ne yazık ki asıl sınav, uçağın içine adım attığınızda başlar.

Uçağa yetişme telaşının üzerine dar bir alan, hareket kısıtlılığı ve kontrolü tamamen başkasına bırakmış olmanın gerginliği eklenir. Kabin bagajınıza yer bulma mücadelesinden sağ çıkıp koltuğunuza yerleştiğiniz anı düşünün.

Rahatlamak için gözlerinizi kapattığınız o ilk saniyede kabinde bir bebek ağlaması yankılanırsa geçmiş olsun, bu genellikle yolculuğun zorlu geçeceğinin işaretidir.

Motor sesini ve anonsları yadırgayan, kulak içi kanalları henüz gelişmediği için kalkış ve inişlerdeki basınç değişimini acıyla hisseden bebekler haliyle aksileşir. Fakat dinlenme planlarınızın içine kan doğrayanlar, mazereti tamamen biyolojik olan bebekler değildir.

Koltuk arkası savaşları

Tam bir şeyler yiyip dinlenirim dersiniz, siz daha ikram edilen yemeğin yağlı alüminyum kapağıyla cebelleşirken önünüzdeki yolcu koltuğunu "pat" diye arkaya yatırır. Masası artık karın boşluğunuzdadır. Üstünüz başınız batmıştır. Mecbur, sırtınızı iyice dikleştirip oturursunuz. Bu kez arka sıranızdaki çocuğun koltuğa savurduğu tekme böğrünüzü deler geçer.

Ama çektikleriniz bununla da kalmaz. Bir anda, eliyle sizin koltuğunuzun tepesini kavramış, başınızın ucunda dikilerek koridor sohbetine koyulmuş bir grubun ortasında bulursunuz kendinizi. En son dün akşam birbirini görmüş olan bu insanların meğer konuşacak ne çok şeyi birikmiştir! Yol biter, o hararetli sohbet bitmez. Rahatsızlığınızı belli eden o meşhur ters bakış fırlatma taktiği ise bazen tutar, bazen tutmaz.

Diyelim ki şansınız yaver gitti ve yerlerine döndüler. Karnınız tok, hafif bir ağırlık çökmüş, şekerleme için mükemmel zaman... Ama o da ne? Çapraz koltuktaki yolcu, telefonundan yüksek sesle video izliyor. Bunu yapanlar, koltuk ceplerine o kulaklıkların neden konulduğunu ya da herkesin aynı şeyi yapması durumunda içeride nasıl bir kakofoninin oluşacağını hiç düşünmezler mi?

Siz içinizden ya sabır çekerken, kahvenizi alıp kendi kulaklığınızla dış dünyayı yalıtmaya çalışırsınız. Tam o sırada burnunuza kahve kokusunu bastıran bambaşka bir rayiha gelir. Tuvalete gitmeye üşenen birinden mi diye düşünürken, gözünüz yanınızdaki yolcunun çıkardığı ayakkabılara ilişir. Çorap içinde sıkışan parmaklarını havalandırdığını fark edersiniz. Ayakkabının ve terli çorabın sunduğu aromatik iksirden kaçmak için çareyi kahve bardağını burnunuza yapıştırmakta bulursunuz.

Hem suçlu hem güçlü

Tüm bunlar hayal ürünü değil, misliyle yaşanmış hikayelerden damıtılmış küçücük bir derleme. Çocuklu ailelerin çevrelerine karşı daima duyarlı ve sorumlu davrandıklarını iddia etmiyorum. Ama buradan bakınca ağlayan bebeklerin çaresizliği yetişkinlerin bencil mazeretlerinin yanında masum kalıyor.

İşin en acı kısmı ise böylesi durumlarda yanınızdakini kibarca uyarmaya kalktığınızda başınıza gelenler. Zira günümüz yolcu profilinde pardon kelimesinin yerini, anında savunmaya geçip sizi aşırı hassas veya elitist olmakla suçlayan bir üste çıkma sanatı aldı. Haklıyken haksız durumuna düşmeniz işten bile değil.

Türkiye’de elitlik: Bir davranış bozukluğu hikâyesi

Eskiden elit olmakla birlikte anılan görgü kurallarına uymak artık neredeyse davranış bozukluğu gibi algılanıyor. Cem Yılmaz’ın esprisinden yola çıkarak hızla tanım değiştiren elit kavramının nereden nereye geldiğine baktık. Bir de elit-check list hazırladık. Bakalım siz ne kadar elitsiniz?

Üstelik, garip bir biçimde iki yolcu arasındaki sürtüşme asla iki yolcu arasında kalmıyor. Koca uçağa sirayet ediyor. Bir de bakıyorsunuz etrafınızda gruplar oluşmuş. Olan bitene dair herkesin bir fikri var ve yangına körükle gitmekten de geri kalmıyor.

İşte böylesi anlarda, ortalığı sakinleştirme görevi hızır gibi yetişen kabin memurlarına düşüyor. Ben de bu hafta, uçak yolculuklarında son yıllarda giderek daha fazla gözlemlediğimiz bu "nezaket kaybını" ve ortak yaşam kültürünü geliştirmek için yapılabilecekleri uçağın sessiz kahramanlarına, kabin memurlarına sordum.

Gökyüzünün sessiz kahramanları anlatıyor

TASSA Kabin Memurları Derneği Başkanı Zarife Banu Atılgan, uçak yolculuğunun geniş kitlelere ulaşmasını olumlu bir gelişme olarak görse de madalyonun diğer yüzüne dikkat çekiyor:

“Dijitalleşme ve sosyal medyanın etkisiyle yolcu beklentileri fazlasıyla artmış ve kişiselleşmiş durumda. Özellikle seyahat deneyimlerine dair yapılan anlık paylaşımlar hizmet algısını doğrudan etkiliyor.”

Tüm yapısal değişimlere rağmen Atılgan, karşılıklı saygı ve sağduyunun seyahatin temel unsuru olmaya devam ettiğini düşünüyor.

Türk Hava Yolları’nda 16 yıldır görev yapan, kabin amiri Zeynep Yıldöner’in gözlemleri ise Atılgan kadar iyimser sayılmaz. Günümüz yolcularının bilinçli ama bir o kadar sabırsız olduğunu ve kurallara uyum sürecinde zorlandıklarını belirtiyor:

“Kuralları hatırlatmak için yapılan en ufak, en kibar uyarıda bile çok sert tepkiler alabiliyoruz.”

Peki, uçuş sırasındaki bu gerginlikleri azaltmak için ne yapılabilir?

Her uçağa bindiğimizde kalkış öncesi izlediğimiz o standart güvenlik sunumlarının yanına, yolcuların kabin içi davranışlarına ilişkin nezaket içerikli hatırlatmalar eklenemez mi?

Bu fikri paylaştığımda hem Atılgan hem de Yıldöner heyecanla onaylıyor. Böylesi bir adımın kabin ekibinin işini büyük ölçüde kolaylaştıracağı konusunda hemfikirler. Atılgan, buradaki amacın kimseyi kısıtlamak değil, farklı ihtiyaçlara sahip insanların aynı dar alanı paylaştığını hatırlatmak olduğunu savunuyor:

“Kimseyi hedef göstermeyen, kısa ve kapsayıcı bir videonun ortak seyahat kültürünü teşvik edeceğine inanıyorum.”

Görünmeyen hikâyeler

Kabin memurlarının sorumluluğu sadece kuralları uygulamaktan ibaret değil; onlar aynı zamanda yüzlerce yolcunun duygusal yüküne de ortak oluyorlar.

Unutamadığı bir anısını paylaşan Yıldöner, bir sabah uçuşunda sessiz ve dalgın görünen genç bir kadınla sohbet etmeye başlamış. Kadının, babasının cenazesine yetişmeye çalıştığını öğrenince bir süreliğine yanına oturup onu dinlemiş:

“İnişe yakın bana dönüp 'Biriyle konuşmak iyi geldi,' dedi ve sarılarak teşekkür etti. O gün şunu bir kez daha anladım: Kabin memurluğu sadece uçuşu yönetmek değil, insanların en zor anlarına eşlik etmekmiş.”

Onları dinlerken bu mesleğin ne denli meşakkatli olduğunu ve gösterdikleri özverinin değerini daha iyi anlıyorum. Kabin ekiplerinin yolculara gösterdiği empatiyi keşke yolcular da birbirlerine gösterebilse diye geçiriyorum içimden.

Atılgan, adeta düşüncelerimi okumuşçasına deneyimlerini paylaşıyor:

“30 yıllık meslek hayatımda hamile bir yolcu olarak da seyahat ettim, çocuğuyla yolculuk yapan bir anne de oldum. Hatta ifade etmesi kolay olmasa da, annesini kaybetmiş ve cenazesini kargo bölümünde taşıyan bir evlat olarak uçağa bindim. Bu deneyimler bana şunu öğretti: Uçaktaki her insanın görünmeyen bir hikâyesi vardır. Yanımızdakinin ne yaşadığını, hangi sevinçle ya da endişeyle seyahat ettiğini bilemeyiz. Bu nedenle havacılıkta emniyet kadar önemli bir başka unsur da insanı anlamaya çalışmaktır.”

Bulutların üzerindeki kader ortaklığı

Bu tanıklıklar bir bakıma uçaklarda yaşanan anlaşmazlıkların önlenmesi için bize bir çıkış yolu sunuyor. Asıl sorunun yolcuların konfor arayışı değil, bu konforu başkalarının hakkını gasp ederek arama bencilliği olduğunu ortaya koyuyor.

Geçici olarak paylaştığımız kabin ortamının ortak bir yaşam alanı olduğunu maalesef unutuyoruz. Gönül ister ki, bu konudaki farkındalık kendiliğinden oluşsun ve birbirimizin kişisel alanına saygı gösterelim. Şayet bu olmuyorsa, seyahat süresince uyulmasını beklediğimiz davranış kodlarının hava yolu şirketlerince düzenlenerek yolculara hatırlatılması pekâlâ bir ara çözüm olabilir.

Katkı sağlamak için ilk etapta hemen akla gelen, uçuşları huzurlu kılacak adımlardan derlediğim bir uçak içi nezaket kuralları listesi bırakıyorum:

Kabin içi bagajınızı başka yolcuların yerini işgal etmeyecek şekilde koltuğunuzun üzerine yerleştirin.

Uçağa binerken ve inişte önünüzdeki yolcunun hareket etmesini sabırla bekleyin. Önüne geçmeye çalışmayın.

Koltuğunuzu yatırmadan önce arkanızdaki yolcudan izin alın. Yemek sırasında koltuğunuzu dikleştirin.

Otururken yanınızdakini sıkıştırmamaya, dirseklerinizin kolçak arasında kalmasına özen gösterin.

Uçak içi kapalı ve sirkülasyonlu bir havaya sahiptir. Çevrenizdekileri rahatsız etmemek için ayakkabılarınızı kesinlikle çıkarmayın.

Yanınızdakiyle sohbet ederken ses tonunuzu sadece onun duyacağı şekilde ayarlayın.

Çocukla seyahat ediyorsanız yanınızda ses çıkarmayan oyuncaklar bulundurun.

Dijital ekranda video izlenecek, oyun oynanacaksa, kulaklık bulundurmayı ihmal etmeyin.

Orta koltukta seyahat etmenin zaten zor olduğunu unutmayın, ona her iki kolçağı da bırakın.

Çocuğunuzu uçuşa hazırlayın. Yanınızda oyuncak bulundurun.

Bebeğiniz küçükse etraftaki yolculara minik ikram paketleri hazırlamak da hoş bir jest olabilir.

Son olarak şunu da hatırlatalım. Uçak seyahatinde yalnızca bebekler değil, biz yetişkinler de aksileşebiliyoruz. Yolculukları herkes için güzel ve sorunsuz kılmanın yolu, bazen bir kulaklıktan, biraz sabırdan ve en çok da insanların o “görünmeyen hikâyelerine” anlayışla yaklaşmaktan geçiyor.

Nihayetinde hepimiz o dar alanda, kendi hayatlarımıza, sevdiklerimize bir an önce kavuşmak umudu ve sabırsızlığıyla uçuyoruz.